مصرف مونوکلسیم فسفات در تغذیه دام و طیور

به گزارش «سرویس دام، طیور و آبزیان» «ماکی دام – پایگاه خبری صنعت دام، طیور و آبزیان»؛ مونوکلسیم فسفات بعنوان مکمل کلسیم و فسفر در تغذیه دام و طیور مورد استفاده قرار مى‌گیرد. قابلیت جذب مونوکلسیم ‏فسفات کریستاله (۴ ـ ۸ درصد) است درجه کارائى‎ Lpliciency ‎یا‎ Degrecol ‎در مونوکلسیم فسفات کریستاله ‏‏۱۲۵ ـ ۱۱۰ مى‌باشد. مونوکلسیم فسفات که داراى ۹/۱۶ درصد کلسیم و ۶/۲۴ درصد فسفر باشد در مقایسه با دى ‏کلسیم فسفات با ۲۴ درصد کلسیم و ۱۸ درصد فسفر داراى ارزشى برابر ۱۳۶درصد بوده یعنی باتوجه به میزان ‏فسفر مونوکلسیم فسفات ارزش آن ۳۶ درجه بیشتر از دى کلسیم فسفات مى‌باشد لذا با توجه به بالا بودن میزان ‏فسفر و قابلیت حلالیت بیشتر مونوکلسیم فسفات و همچنین فراوانى منابع کلسیم در داخل کشور خرید مونوکلسیم ‏هیدراته از خارج از کشور توصیه مى‌شود‎.‎

لازم به توضیح است که در تغذیه نشخوارکنندگان مى‌توان از مونو و دسى و ترى کلسیم فسفات استفاده نمود زیرا ‏در شبکه نشخوارکنندگان دسى و ترى کلسیم براحتى شکسته و تبدیل به هونو مى‌شود ولى در تغذیه طیور این امر ‏متفاوت است و با اضافه کردن کلسیم به راحتى مى‌توان کلسیم و فسفر جیره را بالانس کرد‎.‎

بیشتر بدانیم:

مونو کلسیم فسفات و اهمیت آن برای دام و طیور

اهمیت کلسیم و فسفر در تغذیه دام و طیور

دام و طیور همانگونه که براى ادامه حیات و بازدهى مناسب نیازمند منابع پروتئین و انرژى هستند نیاز مبرمى نیز ‏به مواد معدنى و در رأس آن کلسیم و فسفر دارند کلسیم در انعقاد خون ـ فعالیت فیزیولوژیکى قلب، تبادلات سلولى، ‏فعالیت عصبى و عضلانى، ساختمان استخوان و دندان و تخم‌مرغ در تولیدمثل نوبارورى فعالیت صحیح دستگاه ‏گوارش و دیگر بخش‌هاى بدن نقش ارزنده‌اى دارد فسفر در تشکیل بافت عصبى، تولیدمثل و آبستنى، اشتها و ‏فعالیت گوارشى، تشکیل بافت استخوانى و دیگر بافت‌هاى کلسیم‌دار نقش ارزشمند دارد‎.‎

عوارض کمبود کمبود کلسیم و فسفر در دام

‏۱ـ نرمى استخوان در دام‌هاى جوان پارانشیم

۲ـ شکننده شدن استخوان در دام‌هاى بالغ یا استئومالامى

۳ـ بیمارى ‏تب شیر یا فلجى در دام‌هاى بالغ

۴ـ بیمارى انحراف اشتها یا پیکا که سبب بلغ اشیاى غیرمغذى توسط دام مى‌شود

‏‏۵ـ کاهش رشد و تولید

۶ـ نازائى

۷ـ کاهش مقاومت در برابر بیماری‌ها و خونریزى

عوارض کمبود کلسیم و فسفر در طیور‎

‏۱ـ نرمى استخوان و فلج در جوجه‌ها، شکنندگى استخوان در مرغ‌هاى مسن

۲ـ کاهش اشتها و ضریب رشد و تولید

‏‏۳ـ افزایش میزان لنبه و شکستگى تخم‌مرغ

۴ـ کاهش تولید جوجه در کارخانه‌هاى جوجه‌کشى

۵ـ تلفات به علت ‏فلج، کاهش کارایى قلب، عضلانى، استخوانى و بى‌اشتهایى

مزایاى حضور منابع کلسیم و فسفر در جیره دام

‏۱ـ استخوان‌بندى محکم و سلامت بدنى

۲ـ افزایش تولید و ترشح شیر

۳ـ افزایش بارورى و آبستنى

۴ـ افزایش اشتها ‏و بازدهى مناسب تولید

۵ـ عملکرد متعادل دستگاه‌هاى عصبى، عضلانى و گوارشى

مزایاى وجود منابع کلسیم و فسفر در جیره طیور

‏۱ـ استخوان‌بندى محکم و مقاوم

۲ـ افزایش اشتها

۳ـ افزایش بازدهى تولید در طیور گوشتى و تخمگذار

۴ـ کاهش ‏میزان لنبه و شکستگى تخم‌مرغ

۵ـ افزایش تولید جوجه در فارم‌هاى مرغ مادر

بیشتر بدانیم:

نقش مواد معدنی در جیره غذایی طیور

حفظ عملکرد مرغ‌های تخمگذار مسن

فلج زایمان گاو یا تب شیر (Milk fever) کاهش کلسیم خون

منابع تأمین‌کننده کلسیم و فسفر‎

‏۱ـ فسفر و کلسیم با منشاء گیاهى: در مواد غذایى مانند گندم، جو و غیره این منابع در طیور به علت صفود ‏اسیدفیتیک قابلیت جذب نداشته و ارزش غذایى ندارد در دام نیز از کم ارزش‌ترین منابع به شمار مى‌آید

۲ـ ‏استخوان: این منابع اولاً به علت این که عموماً در شرایط غیربهداشتى و کارگاه‌هاى سنتى تهیه مى‌شود از منابع ‏بیمارى‌زا و خطرناک هستند ثانیاً در هر شرایطى تهیه مى‌شوند به احتمال انتقال بیماری‌هاى خطرناکى مثل شاربن ‏و‎ (BSE) ‎غیرقابل اعتماد است

۳ـ مونو و دى کلسیم فسفات: از بهترین منابع تأمین‌کننده کلسیم و فسفر بوده و ‏قابلیت جذب بسیار بالایى دارند‎.‎

کلسیم: کلسیم از عناصر پر نیاز در تغذیه دام و طیور است و فراوان‌ترین عنصر معدنى در بدن حیوانات مى‌باشد. ‏این عنصر جز مهمى از اسکلت و دندان‌ها بوده به طورى که ۹۹ درصد از کل کلسیم بدن در این بخش‌ها یافت ‏مى‌شود علاوه بر آن کلسیم بخش ضرورى از سلول‌هاى زنده و مایعات بافتى است کلسیم براى فعالیت تعدادى از ‏سیستم‌هاى آنزیمى شامل آنزیم‌هاى لازم براى انتقال پیام‌هاى عصبى و خصوصیات انقباضى ماهیچه‌ها ضرورى ‏است این عنصر همچنین با انعقاد خون در ارتباط است در خون کلسیم در بخش پلاسما وجود دارد پلاسماى ‏پستانداران معمولى حاوى ۸۰ تا ۱۲۰ میلى‌گرم کلسیم در لیتر بوده اما در مرغ‌هاى تخمگذار بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ ‏میلى‌گرم در لیتر است‎.‎

علائم کمبود کلسیم: در صورت کمبود کلسیم در جیره حیوانات جوان در حال رشد استخوان بخوبى تشکیل نشده و ‏وضعیتى موسوم به ریکتز ایجاد مى‌گردد.

علائم رکیتز عبارتند از: استخوان‌هاى به شکل مفاصل، لنگش و اشکال ‏در راه رفتن در حیوانات بالغ

کمبود کلسیم موجب استئومالاشیا مى‌شود که طى آن کلسیم موجود در استخوان باز ‏جذب شده اما جایگزین نمى‌گردد در استئومالاشیا استخوان‌ها ضعیف شده و براحتى مى‌شکنند در مرغ‌ها علائم ‏کمبود عبارتند از: نرمى منقار و استخوان‌ها تاخیر در رشد و پاهاى قوسى شکل. تخم‌ها پوسته‌اى نازک داشته و ‏تولید تخم‌مرغ ممکن است کاهش یابد.

علائم ذکر شده براى ریکتز و استئومالاشیا منقضى به کمبود کلسیم نبوده و ‏همچنین مى‌تواند از کمبود فسفر، نسبت غیرطبیعى کلسیم به فسفر ناشى شود آشکار است که چندین عامل مى‌تواند ‏مسئول کلسیمى شدن غیرطبیعى استخوان‌ها باشند‎.‎

تب شیر وضعیتى است که در اغلب گاوهاى شیرى پس از زایمان رخ مى‌دهد مشخصه این حالت کاهش سطح ‏کلسیم سرم، تنش‌هاى ماهیچه‌اى و در موارد شدید فلج و بى‌حسى است دلیل واقعى هیپوکلسیمى همراه با تب شیر ‏مبهم بوده اما عموماً به نظر مى‌رسد که با آغاز شیردهى غده پاراتیروئید قادر به نشان دادن عکس‌العملى بقدر ‏کافى سریع جهت افزایش جذب کلسیم از روده براى برآورده نمودن نیاز اضافى حیوان نسبت سطوح طبیعى کلسیم ‏خون را مى‌توان توسط تزریق داخل وریدى گلوکونات کلسیم مجدداً ایجاد نمود اما ممکن است این عمل همیشه ‏اثرى بادوام نداشته باشد تحقیقات نشان داده است که در طى دوره خشکى پرهیز از مصرف مقادیر زیاد کلسیم با ‏حفظ سطوح جیره‌اى کافى از فسفر بروز تب شیر را کاهش مى‌دهد در پیشگیرى عملى از تب شیر استفاده از ‏جیره‌هاى با کلسیم پایین براى افزایش جذب کلسیم مستلزم پیش‌بینى زمان صحیحى از زایمان بوده و در غیر این ‏صورت ممکن است کمبود کلسیم رخ دهد‎.‎

منابع کلسیم

شیر و محصولات سبز پررنگ بخصوص لگوم همه منابع خوبى از کلسیم بوده غلات و ریشه‌ها از ‏این نظر منابع فقیرى محسوب مى‌شوند فرآورده‌هاى فرعى حیوانى حاوى استخوان مانند پودر ماهى و پودر گوشت ‏و استخوان منابع عالى از کلسیم هستند.

مکمل‌هاى معدنى که اغلب در حیوانات مزرعه به خصوص حیوانات شیرده ‏و مرغ‌هاى تخمگذار به کار مى‌رود عبارتند از: سنگ آهک آسیاب شده، آرد استخوان بخار داده شده و مونوکلسیم ‏فسفات و دى کلسیم فسفات در صورت استفاده از سنگ کلسیم فسفات در جیره حیوانات اطمینان از عدم وجود فلور ‏در آنها مهم بوده زیرا در غیر این صورت ممکن است چنین مملکى مسمومیت‌زا باشد وجود سطوح بالاى چربى در ‏جیره حیوانات تک معده‌اى باعث تشکیل صابون‌هاى کلسیمى اسیدهاى چرب شده قابلیت جذب کلسیم را کاهش ‏مى‌دهد‎.‎

نسبت کلسیم به فسفر در جیره

هنگام استفاده از مکمل‌هاى کلسیمى در حیوانات باید به نسبت کلسیم به فسفر جیره توجه ‏داشت زیرا یک نسبت غیرطبیعى ممکن است به اندازه کمبود هر یک از عناصر در جیره مضر باشد. نسبتى بین ‏کلسیم به فسفر که به نظر مى‌رسد بیشترین مطلوبیت را براى حیوانات مزرعه به جز طیور دارد عموماً در دامنه ‏‏۱ به ۱ یا ۱ به ۲ است. با این حال شواهدى موجود است مبنى بر اینکه نشخوارکنندگان قادر به تحمل نسبت‌هاى ‏بالاترى هستند مشروط به آنکه احتیاجات فسفر آنها تأمین گردد. براساس مقادیر احتیاجات کلسیم و فسفر ‏نشخوارکنندگان، منتشر شده توسط کمیته فنى مسئول کار بر روى مواد مغذى وابسته به انجمن تحقیقات کشاورزى ‏و خوراک احتیاج به فسفر در بعضى از شرایط مى‌تواند بیش از کلسیم باشد نسبت کلسیم براى مرغ‌هاى تخمگذار ‏بسیار بزرگ‌تر است زیرا آنها به مقادیر زیادى از این عنصر براى تولید تخم نیاز دارند کلسیم معمولاً به صورت ‏سنگ آهک آسیاب شده مخلوط با جیره یا ریگ‌هاى آهکى به‌طور آزاد در اختیار مرغ‌هاى تخمگذار قرار مى‌‏گیرد‎.‎

فسفر: فسفر نسبت به سایر عناصر معدنى داراى بیشترین وظایف شناخته شده در بدن حیوانات است فسفر در ‏فسفولیپیدها، فسفوپروتئین و اسیدهاى نوکلئیک وجود دارد این عنصر طى متابولیسم انرژى در تشکیل قندهاى ‏فسفاته و آدنوزین دى و ترى‌فسفات نقش حیاتى ایفا مى‌کند. فسفر موجود در بدن حیوان نسبتاً کمتر از کلسیم است ‏در حالى که ۹۹ درصد از کلسیم موجود در بدن استخوان‌ها و دندان‌ها وجود دارد نسبت فسفر در این سازه‌ها در ‏حدود ۸۵ ـ ۸۰ درصد از کل فسفر بدن است‏‎.‎

علائم کمبود فسفر در دام

نواحى گسترده از خاک‌هاى با کمبود فسفر در سر تا سر دنیا بخصوص در مناطق گرمسیرى ‏و نیمه گرمسیرى وجود دارد و به‌نظر مى‌رسد کمبود این عنصر شایع‌ترین و از نظر اقتصادى مهمترین مورد از ‏عوارض مربوط با مواد معدنى است که دام‌هاى در حال چرا را تحت تأیید قرار مى‌دهد‎.‎

همانند کلسیم، فسفر نیز براى تشکیل استخوان مورد نیاز بوده و کمبود آن مى‌تواند منجر به ریکتز یا استئومالاشیا ‏شود پیکا یا گندخوارى در گاوها هنگامى که در جیره آنها کمبود فسفر وجود دارد ملاحظه شده است حیوانات ‏مبتلا داراى اشتها غیرطبیعى بوده و چوب، استخوان، پارچه و سایر مواد خارجى را مى جوند پیکار منحصراً ‏نشانه‌اى از کمبود فسفر نیست زیرا ممکن است توسط عوامل دیگرى نیز ایجاد شود به‌وسیله تجزیه سرم خون ‏ممکن است به شواهدى از کمبود فسفر دست یافت که در این حالت میزان فسفر پایین‌تر از حد طبیعى را نشان ‏مى‌دهد در کمبود مزمن فسفر حیوانات ممکن است داراى مفاصلى خشک و عضلانى باشند‎.‎

مصرف جیره‌اى با فسفر پایین، همچنین، با بارورى ضعیف و اختلالى آشکار در تخمدان‌ها همراه است که باعث ‏مهار، کاهش‌یابى نظمى در مخلى مى‌گردد. نمونه‌هاى زیادى از سراسر دنیا وجود دارد که مکمل‌سازى فسفر ‏باعث افزایش بارورى در گاوهاى در حال چرا شده است در گاوها کمبود این عنصر همچنین ممکن است تولید ‏شیر را کاهش دهد رشد پایین‌تر از حد طبیعى در حیوانات جوان و افزایش وزن زنده پایین در حیوانات بالغ، ‏علایمى مشخص از کمبود فسفر در همه گونه‌ها هستند کمبود فسفر معمولاً در گاوها نسبت به گوسفندان رایج‌تر ‏است زیرا گوسفند تمایل به روش چراى انتخابى‌ترى داشته و بخش‌هاى در حال رشد گیاهان که از نظر فسفر غنى‌تر ‏هستند را انتخاب مى‌نماید‎.‎

منابع فسفر

شیر، دانه‌هاى غلات، پودر ماهى و فرآورده‌هاى گوشتى حاوى استخوان، منابع خوبى از فسفر بوده ‏اما میزان عنصر در علوفه خشک و کاه‌ها عموماً بسیار پایین است توجه زیادى به قابلیت دسترسى فسفر شده است ‏بیشتر فسفر دانه‌هاى غلات به شکل فیتات‌ها که نمک‌هاى اسیدفیتیک (مشتقى از اسید فسفریک) هستند وجود دارد‎.‎

فیتات‌هاى نامحلول کلسیم و منیزیم در غلات و سایر فرآورده‌هاى گیاهى وجود دارند آزمایش‌هاى انجام گرفته با ‏جوجه‌ها نشان داده است که فسفر موجود در فیتات کلسیم تنها با ۱۰% از بازدهى فسفات سدیم مورد استفاده قرار ‏گرفت. بعضى خوراک‌هاى گیاهى خاص مانند گندم، حاوى فیتاز بوده و در معده خوک مقدارى از فسفرفیتاتى به ‏وسیله فیتاز در شرایط اسیدى حاصله تخریب شود‎.‎

در روده فعالیت فیتازى ناشى از میکرو فلورها مشاهده گردیده است اما ظاهراً این فعالیت در خوک اهمیت کمى ‏دارد در گوسفند نشان داده شده است که هیدرولیندفیتات‌ها توسط فیتازهاى باکتریال در شکمبه رخ مى‌دهد، ‏باکترى‌هاى در روده بزرگ نیز داراى فعالیت فیتازى هستند اما اهمیت این امر در تامین فسفر براى تک‌معده‌اى ‏روشن نیست بنابراین ظاهراً فسفر فیتاتى به راحتى سایر اشکال فسفر توسط نشخوارکنندگان مورد استفاده قرار ‏مى‌گیرد هرچند که مطالعات انجام گرفته با استفاده از ایزوتوپ‌هاى رادیواکتیو نشان داده‌اند که قابلیت دسترسى ‏فسفر ممکن است از ۳۳/۰ تا ۹۰/۰ متغیر باشد‏‎.‎

باید از خوراندن سطوح بالایى از فسفر اجتناب نمود زیرا مقادیر اضافه دفع شده و در اثر تشدید رشد جلبک‌ها در ‏منابع آبى باعث آلودگى مى‌شوند بعلاوه مصرف مقادیر بالایى فسفر همراه با منیزیم مى‌تواند منجر به تشکیل ‏رسوبات معدنى در مثانه و فیرراه (عارضه سنگ مجارى ادرار) شده و موجب مسدود شدن جریان ادرار در ‏گوسفندان و گاوهاى نر شود‎.‎

منبع: بازار بزرگ کشاورزی ایران

دیدگاه‌ خود را بنویسید